Chương 1: Người tin vào dữ liệu

Tôi là người tin vào dữ liệu. Không phải vì tôi lạnh lùng hay thiếu cảm xúc. Mà vì trong suốt hai mươi chín năm cuộc đời, dữ liệu là thứ duy nhất không bao giờ nói dối tôi.

Mười bốn giờ mười lăm phút, chiều thứ Tư. Văn phòng tầng mười hai của công ty phân tích thị trường không có gì ngoài tiếng rì rầm của dàn máy lạnh chạy ở mức 24 độ C và tiếng gõ phím đều đặn. Tôi đang chạy một đợt kiểm tra tính nhất quán cho một file Excel nặng khoảng hai trăm megabyte, mười ngàn dòng dữ liệu bán lẻ.

Tỷ lệ lỗi hiện tại là 4.2%. Nguyên nhân: nhân viên kho tại chi nhánh phía Bắc không hiểu định dạng ngày tháng, nhập lộn xộn giữa DD/MM và MM/DD. Tôi ghi chú lại điều này vào một file note riêng: Lỗi định dạng — do yếu tố con người — cần training lại.

“Viễn ơi, xong cái report quý chưa em?”

Sếp Thành đứng bên cạnh tôi. Cốc cà phê trên tay đã nguội, một vệt nâu sẫm bám ở mép nhựa trông hơi mất thẩm mỹ. Anh ta cười, một kiểu cười gượng gạo mà tôi đã thấy ít nhất ba lần trong tuần này.

“Em đang chạy recalculation lần cuối. Dự kiến xong trong mười hai phút nữa.”

Tôi không ngước mắt lên khỏi màn hình. Tôi không cần nhìn cũng biết sếp vẫn đang đứng đó, sếp Thành có thói quen kỳ lạ là nhìn vô thức vào màn hình của nhân viên, không hiểu tại sao.

“Ừ, cố gắng nhé. Có gì báo anh ngay.”

Tiếng bước chân của sếp Thành nhỏ dần rồi biến mất, để lại một khoảng lặng ngắn. Tôi tiếp tục nhìn vào những ô lưới xanh trắng. Tiếng ồn xung quanh - tiếng máy in, tiếng đồng nghiệp cười đùa ở khu pantry, tiếng thông báo từ Slack - đối với tôi không phải là âm thanh. Chúng là noise. Nhiễu loạn làm giảm tốc độ xử lý thông tin. Tôi nghĩ thầm nếu công ty có thể lắp đặt các tấm tiêu âm chuyên dụng, hiệu suất làm việc của cả team có thể tăng thêm ít nhất 5%.

Điện thoại trên bàn rung lên. Một số lạ.

Tôi không có thói quen nghe số lạ trong giờ làm việc. Nó không nằm trong quy trình xử lý công việc hiện tại. Nhưng sự rung động đó có một tần số hơi khác - mạnh và dồn dập hơn bình thường. Tôi nhấn nút nghe.

“Alo, Viễn nghe.”

“Viễn… là chú Lâm đây.”

Giọng chú Lâm run run, một sự rung động không ổn định. Chú không nói lời chào hỏi thông thường.

“Ông cụ… ông cụ mất rồi.”

Tôi đứng khựng lại. Một khoảng lặng kéo dài đúng ba giây. Trong ba giây đó, tôi không thấy buồn. Tôi chỉ là đang cố gắng tính toán các công việc tiếp theo, trên màn hình máy tính hiển thị thông báo lỗi: Error: Division by zero.

Tôi nhìn vào màn hình. Con trỏ chuột vẫn nhấp nháy đều đặn trên dòng cuối cùng của file Excel. Tôi hít một hơi, nhấn tổ hợp phím Ctrl + S. Lưu file.

“Cháu biết rồi. Cháu sẽ về ngay.”

Tôi cúp máy. Tôi nhìn vào màn hình một lần nữa. Mọi thứ vẫn vậy, nhưng con số 4.2% lỗi kia đột nhiên trở nên vô nghĩa.

Chuyến xe khách đêm từ Hà Nội về vùng ngoại thành là một chuỗi các dữ liệu mờ nhạt. Tiếng nhạc Bolero từ radio của bác tài phát ra âm thanh rè rè, bị bóp nghẹt bởi lớp kính cửa sổ cũ kỹ. Mùi ghế da nhân tạo đã bạc màu và mùi khói thuốc lá thoang thoảng. Ánh đèn đường vàng vọt lướt qua cửa sổ, tạo ra những vệt sáng không đều trên mặt kính.

Tôi ngồi ở hàng ghế cuối. Tôi không khóc. Khóc không giải quyết vấn đề gì bây giờ, còn rất nhiều việc phải làm. Tôi mở cuốn sổ tay nhỏ, dùng bút bi đen gạch từng dòng.

To-do list:

Liên hệ nhà tang lễ.
Đặt quan tài (kiểm tra chất lượng gỗ).
Thông báo cho họ hàng xa (nhờ các cô dì).
Kiểm tra di chúc.

Đây là cách tôi xử lý sự biến động. Check list giúp tôi giữ cho mọi thứ không trở nên hỗn loạn.

Ông nội tôi là một người đàn ông của những nguyên tắc. Ông không thích sự ồn ào, không thích sự phô trương. Cả cuộc đời ông là một chuỗi những thói quen được lập trình sẵn: 5 giờ sáng dậy tập thể dục, 6 giờ uống trà, 8 giờ đọc báo. Ông là người duy nhất trong gia đình này có vẻ “có cấu trúc”.

Khi tôi còn nhỏ, ông nội thường kể cho tôi nghe về “những thứ con người ta đã lãng quên”. Ông nói về một thế giới nữa tồn tại song song với thế giới thực này, rằng tôi phải biết kính trọng cây cối vì chúng là những chứng nhân cho hàng trăm năm lịch sử. Những ký ức về ông cứ từng đợt ùa về trong ký ức tôi.

Nhà ông nội nằm sâu trong một con ngõ nhỏ ở ngoại thành Hà Nội. Một ngôi nhà kiểu cũ với mái ngói đã xỉn màu, cột gỗ lim đen bóng và một khoảng sân đất rộng.

Khi tôi đến nơi, mùi nhang đặc kín không gian. Nó không chỉ là mùi hương, nó là một lớp vật chất dày đặc, bao phủ lấy mọi thứ. Tiếng khóc của họ hàng, tiếng bát đũa va chạm trong bếp, tiếng bàn tán xôn xao từ phía gian ngoài - tất cả đều là “noise”, tôi cảm thấy quá tải.

Mẹ tôi lao đến, ôm chầm lấy tôi. Bà khóc, những giọt nước mắt nóng hổi thấm vào áo tôi. Tôi đứng thẳng, hai tay buông thõng, tôi không biết làm gì nữa.

Tôi đi về phía di ảnh của ông. Ông vẫn ngồi đó, trong khung hình đen trắng, đôi mắt già nua nhưng sắc sảo đang nhìn thẳng vào tôi. Như thể ông đang xem xét xem tôi có xử lý tình huống này một cách logic hay không.

Tôi đi xuống bếp, nơi ông thường ngồi uống trà mỗi buổi chiều. Tôi ngồi xuống chiếc ghế gỗ thô ráp, lấy cuốn sổ tay ra và tiếp tục danh sách của mình.

To-do list (update):

Dọn dẹp đồ đạc trong phòng ông.
Mua hoa tươi.

Căn phòng của ông vẫn mang mùi của gỗ cũ và thuốc Bắc. Tôi lách người vào sát gầm giường, nơi bóng tối dày hơn bình thường.

Và tôi cũng không bao giờ được phép chạm vào cái hộp gỗ cũ kỹ nằm dưới gầm giường của ông. Mỗi khi tôi tò mò, ông chỉ nói một câu duy nhất, ngắn gọn và không có kẽ hăm hở để tranh luận: “Không phải lúc.”

Suốt hai mươi năm, “không phải lúc” là một trạng thái chờ (pending) vĩnh viễn trong đầu tôi.

Dưới lớp bụi mỏng, cái hộp gỗ ấy hiện ra.

Nó cũ, được làm từ một loại gỗ sẫm màu, có một cái khóa đồng nhỏ đã gỉ sét. Tôi nhớ lại cảm giác của mình năm sáu tuổi, khi cố gắng với tay lấy nó và bị ông gạt đi.

Tôi cầm hộp lên. Nó nặng hơn tôi tưởng. Tôi không mở nó. Tôi chỉ đặt nó lên mặt bàn gỗ, ngay cạnh chồng sách cũ của ông.

Tôi lấy bút, viết thêm một dòng mới vào sổ:

Kiểm tra hộp gỗ.

Rồi tôi viết thêm một ghi chú bên cạnh, cho tương lai:

(làm sau)

2 giờ sáng.

Ngôi nhà chìm vào một sự im lặng khác hẳn với sự tĩnh lặng của ban ngày. Đó là sự im lặng của một thực thể đang ngủ, với những tiếng kẽo kẹt của gỗ giãn nở do nhiệt độ giảm và tiếng gió rít qua khe cửa.

Tôi nằm trên tấm phản gỗ trong phòng ông, nhìn lên trần nhà tối om. Tôi không ngủ được. Không phải vì nỗi đau — tôi vẫn chưa cảm thấy nỗi đau đó — mà vì bộ não của tôi không thể tắt được các tiến trình đang chạy. Tôi đang mải mê tính toán chi phí cho các hạng mục tang lễ, dự toán lượng hoa cần dùng, và phân bổ ngân sách cho việc mời cỗ.

Bỗng nhiên, một tiếng động vang lên từ tầng dưới.

Nó không giống tiếng nhà cũ kêu kẽo kẹt. Tiếng động này có nhịp điệu. Có mục đích. Nó là một tiếng “cộp” khô khốc, theo sau là tiếng kéo lê của một vật gì đó nặng trên nền gạch.

Tôi ngồi dậy. Tim tôi đập nhanh hơn một nhịp, một sự thay đổi nhịp sinh học không mong muốn. Tôi nhìn về phía cửa phòng, nơi bóng tối đang bao trùm.

Trong bóng tối đó, tôi cảm thấy một thứ gì đó vừa thay đổi. Một tham số mới vừa được nạp vào hệ thống.

✦

— Hết chương 01 —